Μετανάστες εργάτες από το Ελληνικό στην πρώτη γραμμή της απεργίας των Οικοδόμων.
Η κρίση στέγης έχει τις ρίζες της στον ίδιο τον καπιταλισμό, τονίζει ο Κώστας Πολύδωρος.
Παλεύουμε για Δημόσιο Οργανισμό Κατοικίας ενάντια στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές.
«Αυτό που εννοούν σήμερα όταν μιλούν για στενότητα κατοικίας είναι η ιδιόμορφη επιδείνωση που σημειώθηκε στις κακές συνθήκες κατοικίας των εργατών, ως αποτέλεσμα της απότομης συρροής πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις, της τεράστιας αύξησης των ενοικίων, του ακόμα μεγαλύτερου συνωστισμού ενοίκων στα σπίτια και, για μερικούς, της αδυναμίας γενικώς να βρούν κατάλυμα».1
Ο Ένγκελς έγραψε μία σειρά άρθρων που ξεκίνησαν να δημοσιεύονται το 1872 στο περιοδικό “Der Volksstaat” (Λαϊκό Κράτος) για το ζήτημα της κατοικίας. 250 χρόνια μετά το έργο του παραμένει διαχρονικό γιατί ασχολείται με το ζήτημα των αγώνων της εργατικής τάξης για στέγαση, ζήτημα που παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο.
Σύμφωνα με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για τους Ανθρώπινους Οικισμούς (UN-HABITAT) περίπου 2,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως στερούνται επαρκούς στέγασης, καθώς και βασικών υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης, το 40 % δηλαδή του παγκόσμιου πληθυσμού. Αυτό το ποσοτικό φάσμα συμπεριλαμβάνει πάνω από 1,12 δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε παραγκουπόλεις ή σε πρόχειρους οικισμούς, ενώ περίπου 300 εκατομμύρια δεν διαθέτουν καμία μορφή σταθερής στέγης. Η κρίση είναι πιο έντονη σε περιοχές που αστικοποιούνται ραγδαία όπως η Αφρική και η Ασία. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ιλιγγιώδης ρυθμός επέκτασης του αστικού ιστού δεν συνοδεύεται από την αντίστοιχη ανάπτυξη των υποδομών.
Το 1975 υπήρχαν μόλις 8 μεγαλουπόλεις στον κόσμο. Σήμερα ο αριθμός έχει εκτοξευθεί στις 33, μία ενδεικτική εικόνα για το πόσο δυναμικά μεταβάλλεται το αστικό τοπίο. Η Ασία κυριαρχεί απόλυτα στον χάρτη των αστικών κέντρων με περισσότερους από 10 εκατομμύρια κατοίκους. Η Τζακάρτα της Ινδονησίας είναι η πολυπληθέστερη πόλη στον κόσμο με έναν πληθυσμό που αγγίζει σχεδόν τα 42 εκατομμύρια κατοίκους. Ακολουθούν Ντάκα και Τόκιο, στη λίστα βρίσκονται επίσης το Νέο Δελχί, η Σαγκάη, η Γκουανγκζού, η Μανίλα, το Λάγος και η Σεούλ.
Ο Αυστριακός σκηνοθέτης Φριτς Λανγκ αποτύπωσε το 1927 στο φουτουριστικό του φιλμ Metropolis ένα δυστοπικό αστικό τοπίο απόλυτα ταξικά διαιρεμένο. Αργότερα ο σημαντικός μαρξιστής πανεπιστημιακός και συγγραφέας Μάικ Ντέιβις στο βιβλίο του “Πέρα από το Blade Runner” ανέδειξε όψεις του πολεοδομικού ανάγλυφου του Λος Άντζελες σε μία περίοδο όξυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων και έντονης πόλωσης.2
Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα παίρνει εκρηκτικές διαστάσεις που δεν περιορίζεται μόνο στην Αθήνα αλλά εκτείνεται σε όλη την χώρα δυσχεραίνοντας την πρόσβαση σε προσιτή στέγη τόσο στα μεγάλα αστικά κέντρα όσο και σε περιοχές με λιγότερους κατοίκους. Οι αξίες των κατοικιών έχουν καταγράψει μία μετεωρική άνοδο από το 2017. Την τελευταία οκταετία σημειώθηκε αύξηση 88 % στις τιμές πώλησης κατοικιών στην Αττική με βάση τα στοιχεία που προκύπτουν από τους δείκτες τιμών που επιμελείται η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ).
Σύμφωνα με την Eurostat ένας στους τρεις Έλληνες ενοικιαστές δαπανά πάνω από το 40% του μηνιαίου εισοδήματός του στη στέγαση, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, ξεπερνώντας κατά σχεδόν τρεις φορές τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Όλα τα στοιχεία περιγράφουν μία δυσλειτουργία του στεγαστικού συστήματος και μία κυβέρνηση της ΝΔ που σε ρόλο μεσίτη κάνει χρυσές δουλειές για τους τραπεζίτες και τους servicers διαμορφώνοντας το κατάλληλο πλαίσιο για την απρόσκοπτη κερδοσκοπία με τα ακίνητα. Την ίδια ώρα χιλιάδες σπίτια είναι υποθηκευμένα και εργατικές οικογένειες απειλούνται με έξωση ενώ δεν υπάρχει καμία μέριμνα για φοιτητικές εστίες.
Όπως γράφει Γιάννης Κιμπουρόπουλος στην Εφημερίδα των Συντακτών3 «πάνω από 40.000 εργατικές κατοικίες, που αποκτήθηκαν με δάνεια του πρώην Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, όπως και σπίτια που κατασκευάστηκαν εδώ και δεκαετίες από τον καταργημένο ελέω μνημονίων και τρόικας ΟΕΚ έχουν εγκαταλειφθεί στο έλεος των τραπεζών και των funds και κινδυνεύουν από παράνομους πλειστηριασμούς, “φεσώνοντας” μάλιστα τη ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ). Σύμφωνα με όσα καταγγέλλει ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ-τ.ΟΕΕ-τ.ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ), το τελευταίο διάστημα η Διεύθυνση Ακίνητης Περιουσίας και Στεγαστικής Συνδρομής της ΔΥΠΑ, που ουσιαστικά είναι ό,τι έχει απομείνει από τον πρώην ΟΕΚ, έχει δεχθεί δεκάδες ειδοποιήσεις, αφενός από πλειοδότες εκπλειστηριασμένων ακινήτων που ενημερώνουν ότι τα ακίνητα έχουν περάσει πλέον στην κυριότητά τους μετά τον πλειστηριασμό, αφετέρου από δικαιούχους του πρώην ΟΕΚ που χάνουν τις κατοικίες τους, τις οποίες απέκτησαν είτε με δάνειο είτε με απευθείας διάθεση από τον οργανισμό έναντι υποθήκης υπέρ του. Η ΔΥΠΑ θα έπρεπε να υπερασπίζεται τις κατοικίες που κατάσχουν και ξεπουλάνε τράπεζες και funds, όχι μόνο υπέρ των ασφαλισμένων-κατόχων εργατικών κατοικιών, αλλά και έναντι της δικής της περιουσίας, που περιλαμβάνει και τα υποθηκευμένα ακίνητα που αποκτήθηκαν με χρήματα του ΟΕΚ».
Πρόκειται για ένα ακόμα καραμπινάτο σκάνδαλο της κυβέρνησης των “χασάπηδων-φραπέδων” με την εργατική κατοικία βορά των αρπακτικών της αγοράς. Με απύθμενο θράσος η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας κάνει λόγο για «πακέτο Μητσοτάκη» για το στεγαστικό λίγες μόνο μέρες μετά το φιάσκο με την επιστροφή ενοικίου «όπου χιλιάδες πολίτες έλαβαν μικρότερα ποσά από όσα δικαιούνται, μια ακόμα επιβεβαίωση της αποτυχίας του μοντέλου του ‘’ψηφιακού επιτελικού κράτους” της κυβέρνησης της ΝΔ, αλλά και της ανάλγητης συμπεριφοράς της στο θέμα των κοινωνικών επιδομάτων».4
Στις 16 Δεκέμβρη, ημέρα απεργίας ενάντια στον προϋπολογισμό, ο Μητσοτάκης από το βήμα της βουλής έκανε λόγο για νέα μέτρα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, τα οποία περιλαμβάνουν δεύτερη επιστροφή ενοικίου σε νοσηλευτές και γιατρούς που νοικιάζουν στην επαρχία, αναβάθμιση κλειστών ακινήτων με επιδότηση έως και 36.000 ευρώ καθώς και την πλατφόρμα stegasi.gov.gr. Αρχικά, στα χέρια των funds βρίσκονται χιλιάδες ακίνητα τα οποία παραμένουν “παρκαρισμένα” (συνολικά 700.000 κατοικίες παραμένουν κλειστές) προκειμένου να φουσκώνουν τις τιμές αντί να στεγάζουν τον κόσμο που έχει ανάγκη. Έπειτα η λύση στο πρόβλημα δεν βρίσκεται στα κλικ που πρέπει να γίνουν στο “ψηφιακό κράτος” Μητσοτάκη και αυτό έχει αποδειχθεί ξανά και ξανά με προηγούμενα προγράμματα για το ζήτημα της στέγης “Σπίτι μου ΙΙ” και “Αναβαθμίζω το Σπίτι μου”.
Σύμφωνα με την Καθημερινή «Από το σύνολο των ενδιαφερομένων μόλις ένας στους τρεις έχει βρει και το κατάλληλο σπίτι που να πληροί τα κριτήρια του προγράμματος. Αυτό προκύπτει από τη μέχρι σήμερα πορεία των αιτήσεων που έχουν εγκριθεί, ο αριθμός των οποίων διαμορφώνεται στις 11.000, αντιπροσωπεύοντας συνολικά δάνεια αξίας 1,25 δισ. ευρώ. Πρόκειται για περιπτώσεις που οι ενδιαφερόμενοι έχουν πάρει έγκριση για δανειοδότηση, έχοντας παράλληλα βρει και το σπίτι, δηλαδή έχουν υποβάλει αίτημα με ηλεκτρονική ταυτότητα ακινήτου. Το ανώτατο ποσό δανείου που χορηγείται είναι 190.000 ευρώ και με δεδομένο ότι οι τιμές των ακινήτων έχουν εκτοξευθεί, η εύρεση ακινήτου σε προσιτή τιμή έχει αποδειχθεί άπιαστο όνειρο. Την ίδια στιγμή, σε αποτυχία σχεδόν οδηγείται το πρόγραμμα «Αναβαθμίζω το Σπίτι Μου», το οποίο λήγει στα τέλη του χρόνου και χρηματοδοτείται επίσης από το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι μέχρι σήμερα εγκρίσεις φθάνουν μόλις στα 75 εκατ. ευρώ και οι εκταμιεύσεις στα 45 εκατ. ευρώ, όταν ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται στα 400 εκατ. ευρώ».5
Όταν το μέτρο αφορά 11.000 κατοικίες είναι προφανές ότι πρόκειται για σταγόνα στο ωκεανό. Τα προγράμματα αυτά όχι μόνο δεν ανακούφισαν το πρόβλημα της στεγαστικής κρίσης αλλά απογείωσαν τις τιμές των παλαιότερων διαμερισμάτων σπρώχνοντας τελικά τις τιμές των ακινήτων συνολικά προς τα πάνω.
Η επέλαση του κεφάλαιου και ο υπερτουρισμός στην Αθήνα αλλά και σε πολλές άλλες πόλεις ή περιοχές της χώρας, και η σημαντική άνοδος στην εξαγορά κατοικιών και γης από επιχειρήσεις του κλάδου εντείνει τη μετατροπή της γης και της κατοικίας σε εμπόρευμα. Μία σειρά από γειτονιές γύρω από το κέντρο της πόλης μετατρέπονται σε περιοχές ξενοδοχείων και airbnb, εκτινάσσοντας στα ύψη τις τιμές των ενοικίων, και παράλληλα αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της γειτονιάς, στον βωμό του κέρδους. Οι φτωχοί, οι μετανάστες και τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα είναι οι πρώτοι που μετατρέπονται σε θύματα των διακρίσεων που οξύνονται στο πεδίο της πόλης. Η διπλή ανάπλαση του Ελαιώνα με γήπεδο του Παναθηναϊκού και Mall πέταξε στο δρόμο εκατοντάδες πρόσφυγες. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι πρώτη φορά που εμφανίζεται στην ιστορία του καπιταλισμού:
«Στο βιβλίο μου ( Κ. Μαρξ Φρίντριχ Ένγκελς , Άπαντα) περιέγραφα ένα συγκρότημα σπιτιών που βρίσκεται στο βάθος της κοιλάδας του ποταμού Μέντλοκ, που με την ονομασία Μικρή Ιρλανδία (Little Ireland) αποτελούσε απο πολλά χρόνια το μελανό στίγμα που ντρόπιαζε το Μάντσεστερ. Η Μικρή Ιρλανδία έχει εξαφανιστεί απο πολύ καιρό. Στη θέση της στέκει τώρα πάνω σε ένα ψηλό υπόβαθρο ένας σιδηροδρομικός σταθμός. Η αστική τάξη επιδείκνυε με καμάρι ως μεγάλο θρίαμβο την πετυχημένη οριστική παραμέριση της Μικρής Ιρλανδίας. Στο μεταξύ έγινε το περασμένο καλοκαίρι μια πολύ μεγάλη πλημμύρα, σαν κι αυτές τις πλημμυρες που για ευνόητους λόγους προκαλούν κάθε χρόνο στις μεγαλουπόλεις μας τα ποτάμια που συγκρατούνται με προχώματα. Με την ευκαιρία αυτήν αποκαλύφθηκε ότι η Μικρή Ιρλανδία δεν εξαφανίστηκε καθόλου αλλά ότι μετατοπίστηκε απ'τη νότια πλευρά της οδού Οξφόρδης στα βόρεια και ότι εξακολουθεί να ακμάζει».6
Στη Νέα Υόρκη ο Ζόραν Μαμντάνι αναδείχθηκε δήμαρχος και προκάλεσε έναν πολιτικό σεισμό που οι δονήσεις του ταρακούνησαν ολόκληρες τις ΗΠΑ. Κατάφερε μέσα σε λίγους μήνες να φτάσει στη νίκη ξεκινώντας από το 1%, χτίζοντας την προεκλογική του εκστρατεία γύρω από το να κάνει την Νέα Υόρκη ξανά προσιτή για την εργατική τάξη, τους φτωχούς, τους μετανάστες, την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα. Ένα από τα βασικά σημεία της εκστρατείας του ήταν υπέρ του παγώματος των ενοικίων και της οικοδόμησης οικονομικά προσιτών κατοικιών. Ο Μαμντάνι τάχθηκε επίσης υπέρ της Παλαιστίνης και ενάντια στο Ισραήλ. Όπως σχολίασε ο Νόρμαν Φίλκενσταϊν σε συνέντευξή του στην Καθημερινή «Δεν υπάρχει περίπτωση ένας υποψήφιος με τις απόψεις του Ζοράν Μαμντάνι για τη Γάζα να εκλεγόταν πριν από τις 7 Οκτωβρίου 2023».7
Μέχρι και ο δήμαρχος της Αθήνας Χάρης Δούκας αναγκάστηκε κάτω από την πίεση του κινήματος συμπαράστασης στην Παλαιστίνη να δηλώσει ότι «δε δέχεται μαθήματα δημοκρατίας, από όσους σκοτώνουν αμάχους και παιδιά στις ουρές των συσσιτίων» απαντώντας στις δηλώσεις του Ισραηλινού πρέσβη στην Αθήνα ότι δεν νιώθουν άνετα οι Ισραηλινοί “τουρίστες” φονιάδες του IDF. Φυσικά ο Δούκας δεν τόλμησε να πατήσει το φρένο στην επέλαση των “επενδυτών” από το Ισραήλ που πρωτoστατούν στην αγορά ακινήτων και το πρόγραμμα golden visa εξαγοράζοντας ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα που στην συνέχεια μετατρέπουν σε τουριστικά καταλύματα.
Λίγα χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας στη σκιά του Riviera Tower και μέσα σε ένα “δάσος” από γερανούς το μεγαλεπήβολο project του Ελληνικού, με φαρδιά πλατιά την υπογράφη του Αλέξη Τσίπρα και της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, βάζει στόχο να γεμίσει το παραλιακό μέτωπο με πολυτελείς κατοικίες και καζίνο αντί για Μητροπολιτικό Πάρκο. Η εντατικοποίηση της δουλειάς και το κυνήγι του κέρδους έχουν μετατρέψει το εργοτάξιο της Little Athens σε ένα κάτεργο που οι εργάτες καθημερινά σακατεύονται ή δεν γυρνάνε σπίτι τους μετά το μεροκάματο λόγω της παντελούς έλλειψης μέτρων προστασίας.
Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στη φύση του καπιταλισμού που μετατρέπει τη στέγη σε αντικείμενο κερδοσκοπίας και δεν την αντιμετωπίζει σαν μία ανθρώπινη ανάγκη. Οι πόλεις όπως τις γνωρίζουμε σήμερα δεν προϋπήρχαν πάντα, αλλά είναι σύγχρονο δημιούργημα που έχει τις ρίζες του στην αρχές του καπιταλισμού και συνοδεύουν την ανάπτυξή του. Μέσα στον καπιταλισμό υπάρχει μια διπλή συγκεντρωτική τάση η οποία σπρώχνει προς μία τέτοια τεράστια και τυφλή ανάπτυξη: η συγκέντρωση του πληθυσμού συνοδεύει τη συγκέντρωση του κεφαλαίου. Ο καπιταλισμός στην αρχή του, με την πρωταρχική συσσώρευση, έπαιρνε αγρότες από την ύπαιθρο και τους στοίβαζε στις πόλεις για να γίνουν εργάτες. Μαζί με τη συγκέντρωση και τη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου υπήρχε και η συγκέντρωση της εργατικής τάξης. Ο Ένγκελς το περιέγραφε πολύ χαρακτηριστικά: οι εργάτες στοιβάζονται ο ένας πάνω στον άλλον στα κέντρα των πόλεων, αντιμέτωποι με λοιμούς και επιδημίες, κάτω από έναν ουρανό μαύρο από το κάρβουνο. Η Αθήνα που το 1850 είχε 30.000 κατοίκους σήμερα έχει φτάσει τα 4,5 εκατομμύρια, χτισμένη χωρίς κανένα ορθολογικό κριτήριο πολεοδομίας και σχέδιο. Ένα δεύτερο στοιχείο είναι ότι η εργατική τάξη μένει κάποιες ώρες στο σπίτι αλλά τις υπόλοιπες ώρες ζει, μετακινείται και δουλεύει στις πόλεις. Η κρίση δεν αφορά μόνο το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου μεμονωμένα να έχει πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη, αλλά αφορά τις πόλεις και τις υποδομές τους, τα πάρκα, τις πολεοδομικές ρυθμίσεις, τις μεταφορές, τις συγκοινωνίες, την ύδρευση, την αποχέτευση, που τσακίζονται από τις περικοπές και «έργα» που γίνονται με μοναδικό κριτήριο το κέρδος κάθε λογής εταιριών.8
Τα ρέματα, το φυσικό περιβάλλον, οι ελεύθεροι χώροι υπήρξαν παράπλευρη απώλεια αυτής της διαδικασίας. Η επέκταση του οδικού δικτύου και η κατασκευή μεγάλων λεωφόρων αλλοίωσε το φυσικό περιβάλλον, η ανάπτυξη της πολυκατοικίας, σαν μαζικός τρόπος κατοικίας μέσω του θεσμού της αντιπαροχής κατά τις δεκαετίες 50-70 δεν άφησε ούτε τετραγωνικό γης στην Αθήνα που να μείνει ανεκμετάλλευτο. Αργότερα με αφορμή την Ολυμπιάδα 2004, είχαμε μία νέα επίθεση τσιμεντοποίησης και εμπορευματοποίησης των ελεύθερων χώρων για τα συμφέροντα των κατασκευαστικών εταιρειών και των τραπεζών, με τις ευλογίες φυσικά των κυβερνήσεων και των περισσότερων δημοτικών αρχών, που προχώρησαν στην αύξηση των συντελεστών δόμησης, στον αποχαρακτηρισμό χώρων πρασίνου, στην αλλαγή πολεοδομικών σχεδίων, προκειμένου να στηθεί η κερδοσκοπική φούσκα των ακινήτων, σε όλο το λεκανοπέδιο της Αττικής, από τις περιοχές γύρω από το αεροδρόμιο στα Σπάτα μέχρι το παραλιακό μέτωπο, την Αττική Οδό και την Περιφερειακή Υμηττού. Οι καινούργιες κατασκευές καταπίνουν τους ελεύθερους χώρους στην Αττική που αποδίδονται στο ιδιωτικό κεφάλαιο για ανέγερση φαραωνικών εμπορικών κέντρων, καζίνο, «συνεδριακών» και «πολιτιστικών» κέντρων –όπως του Λάτση στο παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού ή του Ιδρύματος Νιάρχου στον παλιό ιππόδρομο στην Καλλιθέα.9
Απάντηση
Όπως εξηγούσε ο Μαρξ η δύναμη του κεφάλαιου βρίσκεται εκεί που παράγεται η υπεραξία και αυτό είναι το κλειδί για τις στρατηγικές επιλογές του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς.
Το εργατικό κίνημα στη χώρα μας έχει παράδοση αγώνων για τη στέγη. Στα τέλη της δεκαετίας του 1910 στην Αθήνα τα συνδικάτα οργάνωσαν κινητοποιήσεις για το ζήτημα της κατοικίας.10 Οι διαδηλώσεις για τη στέγη στην Αθήνα ξεκίνησαν το 1914 λίγες μέρες πριν το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου όταν ή άνοδος των ενοικίων συνδυάστηκε με το πρώτο κύμα προσφύγων από την Μικρά Ασία. Το Εργατικό Κέντρο Αθήνας, το οποίο είχε ιδρυθεί μόλις 4 χρονια νωρίτερα, οργάνωσε μία επιτυχημένη διαδήλωση για να διαμαρτυρηθεί για την αύξηση των ενοικίων. Υιοθέτησε αιτήματα όπως το πάγωμα των τιμών των ενοικίων για τρία χρόνια και την κατασκευή εργατικών κατοικιών από τον Δήμο Αθήνας. Τα χρόνια που ακολούθησαν, το Εργατικό Κέντρο Αθήνας και το Εργατικό Κέντρο Πειραιά επανέλαβαν τις κινητοποιήσεις τους ενάντια στην κερδοσκοπία και τις εξώσεις, απαιτώντας τη λήψη μέτρων ενάντια στην άνοδο των τιμών των ειδών διατροφής και των ενοικίων. Τα συνδικάτα ήταν ένας καθοριστικός παράγοντας που έβαλε πίεση στο κράτος να παρέμβει για να ρυθμίσει την αγορά με την εισαγωγή του ελέγχου των τιμών των ενοικίων. Το 1916 απαγορεύτηκαν οι εξώσεις και νομοθετήθηκε ρύθμιση για το ύψος του ενοικίου. Τα ενοίκια πάγωσαν για ένα έτος και έπειτα επιτρέπονταν μικρές αυξήσεις για κάθε έτος.
Το κίνημα για την στέγη ήταν αλληλένδετο με το απεργιακό κίνημα της περιόδου. Όπως γράφει ο Γιάνης Κορδάτος στο έργο του “Ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος” 11 μέσα στα χρόνια από το 1908 έως το 1918 ξέσπασαν σε όλες σχεδόν τις πόλεις της χώρας μεγάλες απεργίες. Στον Πειραιά και στην Αθήνα οι σημαντικότερες απεργιακές μάχες είναι αυτές που δίνουν οι ναυτοθερμαστές, οι τσιγαράδες και οι τραμβαγέρηδες. Και πρόκειται για μάχες σωστές, όπως αυτή που έδωσαν οι απεργοί τραμβαγέρηδες: «Η οδός Πειραιώς γεμίζει από κόσμο, φωνές, ποδοβολητά αλόγων, βρισιές, κακό μεγάλο. Η μάχη αρχίζει. Ζήτω η απεργία, ακούεται μια φωνή, και μεμιάς χίλια στόματα φωνάζουν: Ζήτω η απεργία! Την απάντηση στη ζητωκραυγή αυτή τη δίνει ένας αξιωματικός με τη διαταγή: Πυρ! Το Πεζικό αρχίζει τις τουφεκιές και το Ιππικό κάνει επέλαση. Μάχη σωστή. Στήνονται οδοφράγματα. Οι απεργοί, καταμεσής του δρόμου, ταμπουρώνονται με ό,τι βρούνε μπροστά τους. Στο αναμεταξύ έρχεται κι' άλλος στρατός. Οι απεργοί είναι περικυκλωμένοι από παντού. Αν και τα χέρια τους είναι ξυλιασμένα από την παγωνιά της νύχτας, ωστόσο κρατούν καλά τα πιστόλια τους. Σημαδεύουν και ρίχνουν. Δε δειλιάζουν. Σπάζουν κιόλας τη στρατιωτική ζώνη και τραβούν για τα γραφεία του σωματείου τους. Το Ιππικό κάνει νέα επέλαση. Το τι έγινε δεν περιγράφεται. Φτάνουν, τέλος, μπροστά στα γραφεία κι αντιστέκονται όσο μπορούν στην επίθεση της κρατικής βίας. Οι πόρτες του γραφείου του σωματείου τους σπάζουν».
Έως το 1927, χρονιά που οι μικροκαταστηματάρχες θα κλείσουν τα μαγαζιά τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας, το μέτρο του ελέγχου των ενοικίων απλώθηκε σε όλες τις μεγάλες πόλεις της χώρας με πληθυσμό πάνω απο 10.000 κατοίκους. Μετά το κραχ του 1929 που είχε ως αποτέλεσμα την πτώση των τιμών των ενοικίων το μέτρο εφαρμόστηκε με πιο χαλαρά κριτήρια. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα από τις πρώτες έρευνες στο οικογενειακό εισόδημα στην Ελλάδα, το ποσοστό του εισοδήματος που προοριζόταν για την στέγαση έπεσε από 17% το 1914 στο 6% το 1924. Ακόμα και σε περιόδους πολέμων το ποσοστό ήταν χαμηλότερο από το σημερινό 40% !
Μεταπολεμικά και συγκεκριμένα το 1954 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας. Στα 58 χρόνια της λειτουργίας του στέγασε πάνω από 700.000 εργατικές οικογένειες με διάφορες μορφές στεγαστικής συνδρομής μέχρι την κατάργησή του από τις περικοπές των μνημονίων το 2013. Κατασκεύασε περισσότερες από 50.000 κατοικίες, οι οποίες παραχωρούνταν σε οικογένειες εργαζομένων. Τη δεκαετία πριν από την κατάργησή του κατασκεύαζε περίπου 1.500 νέες κατοικίες ετησίως. Ότι απέμεινε από τον ΟΕΚ λεηλατούν σήμερα οι τράπεζες και τα funds με τις πλάτες της κυβέρνησης της ΝΔ. Η τραγική ειρωνεία είναι ότι το ίδιο το Εργατικό Κέντρο Αθήνας αντιμετώπισε πρόβλημα στέγασης και έξωσης από το κτήριο στη 3η Σεπτεμβρίου το 2024 που μετατράπηκε σε ξενοδοχείο.
Η ανασύσταση του ΟΕΚ είναι σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ μαζί με το αίτημα της κρατικοποίησης των τραπεζών και την “έξωση” των servicers για να απλωθεί ο εργατικός έλεγχος στις κατοικίες. Η εργατική τάξη με απεργιακή κλιμάκωση έχει τη δύναμη να εφαρμόσει την δική της εναλλακτική που θα βάλει τις ανάγκες μας πάνω από τα κέρδη. Σε αυτήν την τάξη αντιστοιχεί και μία επαναστατική αριστερά που θα μπει μπροστά για να ξεκινήσει τέτοιου είδους πρωτοβουλίες. Ο δρόμος είναι ανοιχτός.
Σημειώσεις
1. Φρίντριχ Ένγκελς , Για το ζήτημα της κατοικίας
2. Μαικ Ντέιβις, Πέρα από το Blade Runner, Εκδόσεις Futura
3. Εφημερίδα των Συντακτών, Γιάννης Κιμπουρόπουλος Εργατικές κατοικίες στο σφυρί! https://www.efsyn.gr/oikonomia/elliniki-oikonomia/491302_ergatikes-katoikies-sto-sfyri
4 Εργατική Αλληλεγγύη , Νίκος Τουρνάς Φιάσκο η επιστροφή ενοικίου https://ergatiki.gr/article.php?id=37494
5. Καθημερινή, Ευγενία Τζώρτζη “ Πιο χαλαρά τα κριτήρια στο πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» https://www.kathimerini.gr/visual/infographics/563903647/pio-chalara-ta-kritiria-sto-programma-spiti-moy-ii/
6 Φρίντριχ Ένγκελς , Για το ζήτημα της κατοικίας
7 Καθημερινή, Νόρμαν Φίνκελσταιν Συνέντευξη στην Νίνα Μαρία Πασχαλίδου https://www.kathimerini.gr/opinion/interviews/563909545/norman-finkelstain-stin-k-o-mamntani-den-tha-eklegotan-prin-apo-tin-7i-oktovrioy/
8. ΣαΚ 167, Δ. Στεφανάκης, https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1509&issue=167#gsc.tab=0
9. ΣαΚ 171, Κ. Θωίδου, https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1547&issue=171#gsc.tab=0
10. Rent Strikes, A History of collective tenant actions around the world, Shop strike! Rent control, moral economy and tenants’ mobilisation in Athens, 1914–1936 41, Nikos Potamianos, https://uclpress.co.uk/book/rent-strikes/
11. Γιάνης Κορδάτος, Ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος