Φασισμός και καπιταλισμός, η ολοκλήρωση μιας σχέσης
Κύρκος Δοξιάδης
214 σελίδες, 13€
Εκδόσεις Τόπος
Ο Κύρκος Δοξιάδης, με το πολιτικό αυτό δοκίμιο επιχειρεί να παρέμβει τόσο στο επίπεδο της ανάλυσης του ίδιου του συστήματος όσο και στην ανάγκη να δυναμώσει μια αριστερά με αντικαπιταλιστική στρατηγική.
Ο συγγραφέας εκτιμά ότι βρισκόμαστε στη φάση του «φασιστικού καπιταλισμού» ο οποίος έχει προκύψει μέσα από την ίδια την δυναμική του καπιταλισμού. Στηρίζει την προσέγγιση του στο Νίκο Πουλαντζά και στην τοποθέτηση του «ο καπιταλισμός είναι αυταρχικός ή δεν είναι καπιταλισμός».
Η ένταση του αυταρχισμού είναι δεμένη με την ίδια τη «δεσποτική» λειτουργία του αστικού κράτους ως μηχανισμού επιβολής της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης για χάριν των κερδών της άρχουσας τάξης, των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής. Υποστηρίζει ότι στην αυγή του καπιταλισμού η σχέση με τη δημοκρατία καθορίζονταν από την ανάγκη της αστικής τάξης να προσελκύσει τις κατώτερες τάξεις στον αγώνα κατά της απολυταρχίας υπερασπίζοντας τον Διαφωτισμό και τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης. Η ανάπτυξη του καπιταλισμού έφερε τους ταξικούς αγώνες στο προσκήνιο και την ανάγκη πειθάρχησης της εργατικής τάξης
Αναλύει την πορεία εξέλιξης του αυταρχισμού του κράτους και υποστηρίζει ότι ο φασισμός είναι η επανάκαμψη στην πολιτική της απολυταρχίας αντί της δημοκρατίας. Εκτιμά ακόμη και ότι η ίδια η απευθείας σχέση των καπιταλιστών με την κυβερνητική εξουσία, με παραδείγματα την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Τραμπ, του Μπερλουσκόνι στην Ιταλία κλπ είναι δείγματα του περάσματος στον “φασιστικό καπιταλισμό”.
Στην πραγματικότητα είναι μια προσέγγιση του φασιστικού φαινομένου αρκετά ελλειπής. Εξ ού και δεν επιχειρεί να εξηγήσει την άνοδο του φασισμού στην Ιταλία και του ναζισμού στην Γερμανία θέτοντας τους στην ιστορική πορεία που ακολούθησε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, την περίοδο κρίσεων, πολέμων και επαναστάσεων. Ο φασισμός με την άνοδο του Χίτλερ και με τον παραστρατιωτικό μηχανισμό βίας των ναζί και των φασιστών του Μουσολίνι έφτασε στην συντριβή των οργανώσεων της εργατικής τάξης και της Αριστεράς, κάτι που αδυνατούσαν να κάνουν οι πιο αυταρχικές κυβερνήσεις. Το πέρασμα από τον αυταρχικό καπιταλισμό στον φασισμό δεν ήταν γραμμικό.
Ενώ ο συγγραφέας κάνει διαρκείς αναφορές στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο του Μάρξ και του ΄Ενγκελς η εργατική τάξη ζωγραφίζεται διαρκώς ως ένα παθητικό υποκείμενο πλήρως υποταγμένο στο δεσποτισμό της κεφαλαιοκρατικής εκμετάλλευσης. Η υποτίμηση φτάνει στο σημείο να αγνοούνται οι επαναστατικές έφοδοι της εργατικής τάξης που έβαλαν τέλος στο σφαγείο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, την Ρώσικη Επανάσταση του 1917, την Γερμανική Επανάσταση, την Κόκκινη Διετία του 1919-20 αλλά και τις μετέπειτα εκρήξεις της δεκαετίας του 1930 στη Γαλλία και την Ισπανία. Η ήττα τών επαναστάσεων άνοιξε το δρόμο στην άνοδο του φασισμού. Δεν ήταν αναπόφευκτη. Η σταλινική πολιτική απόρριψης του ενιαίου μετώπου δράσης, το οποίο πρότεινε τότε ο Τρότσκι, οδήγησε στην καταστροφή.
Η άποψη του συγγραφέα είναι ότι φτάσαμε στην σημερινή περίοδο “φασιστικού καπιταλισμού” μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και την συνακόλουθη έφοδο του φιλελευθερισμού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναζητά διέξοδο για την αριστερά με την προσδοκία ότι ένα κομμάτι της ανανεωτικής αριστεράς θα μπει μπροστά για μια αντικαπιταλιστική αντιφασιστική αριστερά. Σε ένα σημείο διαπιστώνει: «Να το θέσω ωμά. Η απογοήτευση της «αριστερής κοινωνίας των πολιτών» από την «αριστερή πολιτική κοινωνία» οφείλεται κυρίως στο ότι η δεύτερη έχει σταματήσει να είναι αντικαπιταλιστική, δηλαδή πραγματικά αριστερή».
Στην αποτίμηση γιατί οδηγήθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ στην αποτυχία και την κρίση πιστεύει ότι παρά το ότι προσπάθησε να συνδεθεί με τα κινήματα και τους αγώνες κατά των μνημονίων το 2012-2015 η «μονοθεματική προσήλωση στον αντιμνημονιακό αγώνα» το οδήγησε στους συμβιβασμούς και έφερε την απογοήτευση της «αριστερής κοινωνίας των πολιτών.»
Ο συγγραφέας δεν ωραιοποιεί την πορεία της ανανεωτικής αριστεράς και αναφέρεται σε επιλογές της όπως αυτή της Εθνικής Αντιδικτατορικής Δημοκρατικής Ενότητας μετά την πτώση της χούντας, την πολιτική συμμαχιών με τμήματα της λεγόμενης «φωτισμένης Δεξιάς». Θεωρεί ότι δεν είναι επαρκής η κριτική της Δεξιάς ως διαχειριστη “παρανομίας και σκανδάλων” αλλά χρειάζεται μια αριστερά αντικαπιταλιστική, με στρατηγική επιλογή σύγκρουσης με την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, με ανυπακοή και όχι υποταγή στο νομικισμό, με αντιφασιστική κατεύθυνση.
Όμως η θετική προσπάθεια υπεράσπισης του «αντικαπιταλισμού» είναι λειψή όταν αγνοεί τον φορέα της ανατροπής που είναι η ίδια η εργατική τάξη με την δύναμη της, τους αγώνες της και την συγκρότηση της σε επαναστατικό κόμμα ώστε να καταφέρει να συγκρουστεί με το αστικό κράτος και τους μηχανισμούς του. Εχει όμως ανοίξει τολμηρά αυτή τη συζήτηση και για αυτο αξίζει να διαβαστεί.