Πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο, Φλεβάρης 2024.
Η Λίλιαν Μπουρίτη παρουσιάζει το σκάνδαλο των ιδιωτικών ΑΕΙ και προβάλλει τον κοινό αγώνα φοιτητών-εκπαιδευτικών.
H προσπάθεια της κυβέρνησης να εφαρμόσει τον νόμο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, εξελίσσεται σε μεγάλο φιάσκο. Το ΣτΕ ακυρώνει την άδεια τριών ιδιωτικών πανεπιστημίων που είχαν αδειοδοτηθεί με τον νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση Μητσοτάκη το 2024. Η κυβέρνηση πέρυσι διαφήμιζε τα τέσσερα ιδιωτικά που πήραν άδεια να λειτουργήσουν από τα δώδεκα που έκαναν αίτηση και ένα χρόνο μετά τα τρία από τα τέσσερα χάνουν την άδεια τους.1 Με το υποτυπώδες πλαίσιο που ψήφισαν, διάφοροι απατεώνες μπορούν να μετονομάζουν ένα ιδιωτικό ΙΕΚ σε Πανεπιστήμιο χωρίς να έχουν στοιχειώδεις υποχρεώσεις. Όμως δεν τηρήθηκε ούτε καν αυτό το πλαίσιο. Τρία ιδιωτικά “πανεπιστήμια” έχασαν τις άδειες τους και ανοίγει ο δρόμος για να χάσουν τις άδειες και τα υπόλοιπα.
Ακόμα και το υποτιθέμενο παράρτημα του York University στη Θεσσαλονίκη, για το οποίο πανηγύριζε η κυβέρνηση, έχασε την άδεια του. Στο York οι αποκλίσεις αφορούσαν τη στατικότητα, την πυρασφάλεια, την πρόσβαση ΑμεΑ και τον φυσικό φωτισμό και αερισμό. Στο πανεπιστήμιο Keele, στη διοίκηση του οποίου φιγουράρει και ο Ανδρέας Λοβέρδος, αναφέρονται αδήλωτοι όροφοι, εγκαταστάσεις ακατάλληλες για διδασκαλία και ψυχαγωγία, έλλειψη κλιμακοστασίου για ΑμεΑ, ημιτελείς κατασκευές και αποθήκευση κατασκευαστικών υλικών μέσα σε αίθουσες διδασκαλίας. Καπιταλιστές απατεώνες φίλοι του Μητσοτάκη που βαφτίζουν πανεπιστήμια διαμερίσματα σε πολυκατοικίες!
Πρόκειται για δικαίωση του κινήματος των φοιτητών/τριών, του ΔΕΠ και των διοικητικών στα Πανεπιστήμια που έδωσαν πολύ μεγάλες μάχες ενάντια στην πολιτική της κυβέρνησης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Ο νόμος που ψηφίστηκε το 2024, βρήκε απέναντί του ένα μαζικό κίνημα φοιτητικών καταλήψεων και μεγάλων διαδηλώσεων για πάνω από τρεις μήνες. Το τωρινό κυβερνητικό φιάσκο δείχνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πόσο δίκιο είχαν οι φοιτητές που έκαναν συνελεύσεις, καταλήψεις και διαδηλώσεις. Και ταυτόχρονα είναι μια ευκαιρία για το φοιτητικό κίνημα να συνεχίσει και να κλιμακώσει τους αγώνες του ενάντια στην ιδιωτικοποίηση της Παιδείας και να καταφέρει να νικήσει. Έχει απέναντί του μια αδύναμη κυβέρνηση που ενώ προσπαθεί να αναθεωρήσει το Άρθρο 16, ξεφτιλίζεται με την ακύρωση αδειών των ιδιωτικών “πανεπιστημίων”.
Συρρίκνωση
Η μεθόδευση της ιδιωτικοποίησης περνάει, καταρχάς, μέσα από τη συρρίκνωση της δημόσιας και δωρεάν Παιδείας. Σύμφωνα με την Eurostat η Ελλάδα βρίσκεται στον πάτο της Ευρώπης στις δαπάνες για την Παιδεία. Η Ελλάδα καταλαμβάνει τη δεύτερη χαμηλότερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Μόνο η Ρουμανία είναι πιο κάτω στη σχετική λίστα. Σε ποσοστιαίες μονάδες η Ελλάδα δαπανά το 3,3% του ΑΕΠ φιγουράροντας στην προτελευταία θέση, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε είναι 4,7%.2
Παράλληλα κάθε χρόνο αποκλείονται από τα Πανεπιστήμια χιλιάδες φοιτητές. Από την εφαρμογή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ) το 2021 ως το 2025 πάνω από 162.000 νέοι πετάχτηκαν εκτός Πανεπιστημίων. Μαζί με τις φετινές εξετάσεις υπολογίζεται ότι ο αριθμός αυτός ξεπερνά πλέον τους 172.000. Την ίδια στιγμή δεκάδες πανεπιστημιακά τμήματα μένουν με άδεια αμφιθέατρα, υπολειτουργούν ή οδηγούνται σταδιακά στην απαξίωση.
Ο δεύτερος τρόπος που πετάει απέξω από τα Πανεπιστήμια χιλιάδες φοιτητές είναι το ζήτημα της στέγης. Χειρότερη από ποτέ είναι η κατάσταση με τη φοιτητική στέγη στην Ελλάδα. Τα μικρά και οικονομικά διαμερίσματα γίνονται όλο και πιο δυσεύρετα με τις τιμές να έχουν αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με πέρυσι, φτάνοντας κατά μέσο όρο το 7,3%. Σύμφωνα με στοιχεία του Παρατηρητήριου Αξιών Geoaxis, το ποσοστό της αύξησης των μισθωμάτων φοιτητικής κατοικίας μέσα σε 10 χρόνια αυξήθηκε κατά 110%, με τα εισοδήματα των νοικοκυριών να έχουν κινηθεί σε αντίθετη κατεύθυνση και πολλές οικογένειες να αδυνατούν να καλύψουν τα έξοδα των σπουδών των παιδιών τους σε άλλη πόλη. Την ίδια στιγμή όπως καταγγέλλουν οι φοιτητές, οι φοιτητικές εστίες είναι ελάχιστες και σε πολλές οι συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης είναι άθλιες, ενώ για την εισδοχή τα κριτήρια θέλουν τον φοιτητή να είναι στα όρια της φτώχειας. Χαρακτηριστικά καλύπτουν λιγότερο από το 6% των φοιτητών που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους. 6 πανεπιστημιακά ιδρύματα της πρωτεύουσας δεν διαθέτουν καν εστία, ενώ χωρίς εστίες είναι και 17 πόλεις με σημαντικό αριθμό σπουδαστών.3
Σε αυτήν την κατεύθυνση συρρίκνωσης έρχεται να προστεθεί και το μέτρο των διαγραφών των φοιτητών/τριών που αργούν να τελειώσουν τις σπουδές τους. Άλλη μια ταξική επίθεση που πετάει εκτός πανεπιστημίων όλα αυτά τα παιδιά που δουλεύουν για να μπορούν να σπουδάσουν ή που μένουν χιλιόμετρα μακριά από την σχολή τους. Η διαγραφή 308.605 φοιτητών που υλοποίησε η κυβέρνηση θα σημαίνει συγχώνευση και κλείσιμο δεκάδων τμημάτων. Σημαίνει, επίσης, ότι η κυβέρνηση έχει εγκαταστήσει έναν μόνιμο κόφτη των «κακών» φοιτητών/τριών, δηλαδή των φτωχών. Η μάχη ενάντια στις διαγραφές κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει.
Η Σύνοδος Πρυτάνεων του Μάη 2025 κατέγραψε ότι η επιχορήγηση για συντήρηση υποδομών μειώθηκε το 2025 κατά 50% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ η απουσία της έκτακτης επιχορήγησης που κάλυπτε μέρος των ανελαστικών δαπανών επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση.4 Οι πρόσφατες κυβερνητικές εξαγγελίες αποκαλύπτουν μάλλον την κλίμακα του προβλήματος παρά τη λύση του: έκτακτη επιχορήγηση 4,4 εκατ. ευρώ σε πέντε ιδρύματα για ενέργεια, συντήρηση κτιρίων, καθαριότητα και φύλαξη, και 450 νέες θέσεις ΔΕΠ για όλη τη χώρα –αριθμοί που δεν καλύπτουν ούτε τις αποχωρήσεις.5
Για να καταφέρουν να περάσουν τις επιθέσεις τους χρειάζονται την καταστολή. Τέσσερα χρόνια έχουν περάσει από τον Σεπτέμβρη του 2022 που η κυβέρνηση προσπάθησε να εφαρμόσει την πανεπιστημιακή αστυνομία. Ένας νόμος ψηφισμένος που το φοιτητικό κίνημα κατάφερε να μην εφαρμοστεί ποτέ. Στη συνέχεια πέρσι το καλοκαίρι η κυβέρνηση του Μητσοτάκη ψήφισε νόμο με τίτλο «Ενίσχυση της ασφάλειας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα». Ένας νόμος που έφερε ένα οπλοστάσιο πειθαρχικών ποινών για τους φοιτητές και τους εργαζόμενους των πανεπιστημίων. Θέσπισε δύο «ιδιώνυμα» αδικήματα για όποιον παρεμποδίζει ή διακόπτει την ακαδημαϊκή λειτουργία αλλά και για όποιον παροτρύνει, υποκινεί ή ενθαρρύνει με οποιοδήποτε τρόπο και ειδικά μέσω διαδικτύου ή μέσω δημόσιας δήλωσης την διατάραξή της.
Όμως ούτε αυτό το έχει καταφέρει. Όπως γράφει η ανακοίνωση του ΣΕΚ στις σχολές για τα αποτελέσματα των φετινών φοιτητικών εκλογών: «Η κυβέρνηση όσο κι αν προσπάθησε λυσσαλέα να διαλύσει τους φοιτητικούς συλλόγους, με τις διαγραφές των 300.000 φοιτητών, τις πειθαρχικές διώξεις μέχρι τους μπάτσους που μπήκαν μια μέρα πριν στο ΑΠΘ και στο ΠΑΔΑ και συνέλαβαν φοιτητές, δεν τα κατάφερε. Πάνω από 40.000 φοιτητές συμμετείχαν, μαύρισαν για 5η χρονιά την κυβερνητική νεολαία, τη ΔΑΠ και ενίσχυσαν την Αριστερά. Πιο συγκεκριμένα στο σύνολο της η Αριστερά φτάνει πάνω από το 51%».6
Η κυβέρνηση μπορεί να εξαπολύει προπαγανδιστικές εκστρατείες, με επιδείξεις καταστολής, ότι απαλλάσσει τις σχολές από τα «άνδρα ανομίας» και τις μετατρέπει σε θερμοκήπια καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, αλλά στην πραγματικότητα ούτε τις αντιστάσεις έχει καταφέρει να κάμψει ούτε την Αριστερά να περιθωριοποιήσει.
Πανεπιστήμια-επιχειρήσεις
Ο Παπαϊωάννου που από «πρύτανης των ΜΑΤ» στο ΑΠΘ αναβαθμίστηκε στη θέση υφυπουργού Παιδείας με αρμοδιότητα τα ΑΕΙ, δήλωσε με θράσος το περασμένο διάστημα ότι: «Η συνύπαρξη δημόσιων και Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (Ν.Π.Π.Ε) ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης και δημιουργεί νέες δυνατότητες για συνεργασίες, επενδύσεις, έρευνα και καινοτομία». Με άλλα λόγια η «συνύπαρξη» είναι το όχημα για την ιδιωτικοποίηση των δημόσιων ΑΕΙ, για τη μετατροπή τους σε επιχειρήσεις.
Όπως έγραφαν πέρσι στο περιοδικό Σοσιαλισμός από τα Κάτω (Νο 172) η Μ. Καστελιώτη και η Σ. Γαρμπή: «Μετατροπή του πανεπιστήμιου σε επιχείρηση, αυτό είναι το μοντέλο της εκπαίδευσης που ονειρεύονται. Αυτό το μοντέλο περιλαμβάνει έρευνα με βάση τα κέρδη των επιχειρήσεων, μεταπτυχιακά με δίδακτρα, εργολάβους που βγάζουν εκατομμύρια, την ιδιωτικοποίηση μέσω ΣΔΙΤ της σίτισης και της στέγασης. Όσο και να βαφτίσουν τα ιδιωτικά κολλέγια πανεπιστήμια, αυτά δεν μπορούν να προσφέρουν ερευνητικά προγράμματα όπως τα δημόσια ΑΕΙ. Η υποταγή του δημόσιου πανεπιστημίου σε αυτές τις προτεραιότητες είναι μονόδρομος για τους καπιταλιστές…».7
Πάντα η άρχουσα τάξη αντιμετώπιζε την Παιδεία όχι ως αναφαίρετο κοινωνικό δικαίωμα, αλλά ως μηχανισμό εξυπηρέτησης των αναγκών της για εργατικό δυναμικό, ανάλογα με την περίοδο. Και προσπαθεί να επιβάλλει τις αλλαγές που εκτιμά ως απαραίτητες σε κάθε φάση. Για παράδειγμα η μεταπολεμική περίοδος από το 1945 μέχρι τη δεκαετία του 1970 ήταν χρόνια τεράστιας καπιταλιστικής ανάπτυξης, συσσώρευσης και συγκέντρωσης του κεφαλαίου. Ήρθαν μεγάλες αλλαγές στο μέγεθος, στην τεχνολογία και στην παραγωγικότητα των επιχειρήσεων. Η εργατική τάξη επεκτάθηκε για να συμπεριλάβει πέρα από τους εργάτες στην αλυσίδα παραγωγής όλα τα κομμάτια που δουλεύουν στις υπηρεσίες όχι μόνο της κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και του κεφαλαίου, αλλά και στην ίδια την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης. Το κράτος ήταν αυτό που ανέλαβε να υπηρετήσει αυτές τις αλλαγές με τη μεγάλη επέκταση του Δημόσιου Πανεπιστήμιου και τη μαζικοποίηση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα, από τους 20.000 φοιτητές του 1965 φτάσαμε στους 200.000 φοιτητές και σπουδαστές του 1990.8
Ωστόσο, η δεκαετία του 1990 στην Ελλάδα σηματοδοτεί γρήγορα αλλαγή προσανατολισμού. Είναι η περίοδος της στροφής προς αυτό που ονομάστηκε νεοφιλελευθερισμός και εκφράστηκε και στα πανεπιστήμια και σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης με ένα κύμα επιθέσεων. Κλιμάκωση των επιθέσεων επιχειρήθηκε στη συνέχεια με αιχμή του δόρατος την αναθεώρηση του Άρθρου 16 του Συντάγματος για να ανοίξει ο δρόμος για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Η ΝΔ σήμερα προσπαθεί να επιβάλει όλες τις αντιμεταρρυθμίσεις που σκόνταψαν στις αντιστάσεις των φοιτητών και των εκπαιδευτικών.
Σήμερα ο στόχος τους είναι πανεπιστήμια-επιχειρήσεις που θα προσελκύουν πελάτες. Κι αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Στην Ιταλία για παράδειγμα στο Πανεπιστήμιο Bocconi στο Μιλάνο, σύμφωνα με άρθρο των Financial Times, τα μαθήματα άρχισαν να γίνονται στα Αγγλικά για να προσελκύσει φοιτητές από το εξωτερικό και έχει καταφέρει να τους υπερδιπλασιάσει από το 2023. Οι φοιτητές της ΕΕ που μετά το Brexit δεν υποβάλλουν αίτηση σε Πανεπιστήμια της Βρετανίας είναι οι πελάτες για το Πανεπιστήμιο στο Μιλάνο που προσαρμόζει το πρόγραμμα σπουδών, προκειμένου να προσελκύσει διεθνείς φοιτητές.9
Στο Πάντειο εγκρίθηκε από τη Σύγκλητο ξενόγλωσσο μεταπτυχιακό πρόγραμμα με το Columbia, το οποίο περιλαμβάνει δίδακτρα γύρω στα 5.000 ευρώ για τους φοιτητές. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες κινητοποιήσεις και αντιδράσεις από τον Σύλλογο Μελών ΔΕΠ και φοιτητές, καθώς έσπασε το καθεστώς των απολύτως δωρεάν μεταπτυχιακών που διατηρούσε έως τότε το ίδρυμα.10 Τον Ιούνη το Δ.Σ του Συλλόγου ΔΕΠ της Φιλοσοφικής του ΕΚΠΑ εξέδωσε ανακοίνωση για την απόπειρα να στηθούν Ξενόγλωσσα Προπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών (ΞΠΠΣ) για φοιτητές μη ελληνικής υπηκοότητας (με δίδακτρα). Ανάμεσα στ’ άλλα η ανακοίνωση του Δ.Σ του Συλλόγου επισημαίνει: «…στο οικονομικό επίπεδο, η δημιουργία των ΞΠΠΣ εντάσσεται στη λογική της αυτοχρηματοδότησης των πανεπιστημιακών τμημάτων, αφού η κρατική χρηματοδότηση βαίνει μειούμενη… στο ακαδημαϊκό επίπεδο, η δημιουργία των ΞΠΠΣ συνεπάγεται τη στροφή προς παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών και όχι την παραγωγή νέας επιστημονικής γνώσης. Πανεπιστημιακό Τμήμα σημαίνει έρευνα και διδασκαλία συγκεκριμένου κλάδου (ή «πειθαρχίας») της επιστήμης και όχι σεμιναριακού τύπου διάδοση ήδη δεδομένων γνώσεων, συχνά των πλέον γνωστών και στερεοτυπικών».11
Πράγματι, στόχος της επίθεσης για ιδιωτικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι και ο έλεγχος πάνω στο ίδιο το περιεχόμενο και τον προσανατολισμό των σπουδών. Η πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών από την ΕΘΑΑΕ με δείκτες που περιλαμβάνουν την «απορρόφηση των αποφοίτων» και η σύνδεση της αξιολόγησης με τη χρηματοδότηση, κάνουν τη «ζήτηση της αγοράς» κριτήριο επιβίωσης γνωστικών αντικειμένων. Οι συγχωνεύσεις των ανθρωπιστικών τμημάτων προχωρούν ήδη: στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης η Φιλολογία και η Ιστορία-Εθνολογία συγχωνεύθηκαν το 2025 σε ενιαίο τμήμα, με τους φοιτητές να καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε ένα πρόγραμμα «Φιλολογίας, Ιστορίας και Ανθρωπολογίας» και ένα πρόγραμμα «Ψηφιακών Εφαρμογών στις Τέχνες και στον Πολιτισμό».12 Η ίδια η ονομασία δείχνει προς τα πού γέρνει η πλάστιγγα: οι ανθρωπιστικές σπουδές γίνονται ανεκτές στον βαθμό που «ψηφιοποιούνται» και αποκτούν εφαρμοσμένο πρόσημο.
Παράλληλα κατασκευάζονται αντικείμενα κομμένα και ραμμένα στα μέτρα της αγοράς. Τα βιομηχανικά διδακτορικά του ν. 4926/2022, χρηματοδοτούμενα από το Ταμείο Ανάκαμψης, δένουν τον υποψήφιο διδάκτορα με σύμβαση εργασίας σε επιχείρηση και προσανατολίζουν ρητά την έρευνα στην «παραγωγή καινοτόμων προϊόντων ή υπηρεσιών». Η έρευνα, δηλαδή, ορίζεται πλέον και τυπικά από τον εργοδότη. Μαζί με τα επαγγελματικά μεταπτυχιακά, τα «ευέλικτα» προγράμματα και τη συμμετοχή ανθρώπων της αγοράς στα Συμβούλια Διοίκησης, συνθέτουν ένα πλέγμα που είναι μηχανισμός αναμόρφωσης του περιεχομένου των σπουδών και όχι απλώς της χρηματοδότησής τους.13 Ένα παράδειγμα είναι και η πρόθεση του ΕΜΠ να ιδρύσει δέκατη Σχολή στον τομέα της Οικονομίας, που ανακοίνωσε ο πρύτανης τον Νοέμβρη του 2025.14 Το Πολυτεχνείο εσωτερικεύει τη λεγόμενη «χρηματοοικονομική» (που ανακηρύχθηκε επιστήμη περίπου όταν οι τζογαδόροι ανακηρύχθηκαν «επενδυτές») ως γνωστικό αντικείμενο και οργανωτική μονάδα. Δεν προσαρμόζεται πια μόνο ο απόφοιτος στην αγορά. Προσαρμόζεται το ίδιο το ίδρυμα.
Ταυτόχρονα μέσα σε περίοδο κλιμάκωσης των πολέμων και της κούρσας των εξοπλισμών σημειώνεται μια στροφή της έρευνας στην πολεμική βιομηχανία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν δεκάδες ερευνητικά προγράμματα και συμπράξεις στρατιωτικού χαρακτήρα που υλοποιούνται από το ΕΚΕΤΑ, το ΕΜΠ, το Πανεπιστήμιο Πατρών (συνεργασία με τις Israel Aerospace Industries και Intracom Defense), το ΠΑΔΑ (με το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ).15 Όπως αναφέρει ο Ν. Μαρκάτος, πρώην Πρύτανης του ΕΜΠ: «Σε μια περίοδο όπου η δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας συρρικνώνεται και τα πανεπιστήμια καλούνται να επιβιώσουν με ολοένα λιγότερους πόρους, προβάλλει όλο και πιο έντονα ο “πειρασμός” της στρατιωτικής χρηματοδότησης. Προγράμματα με γενικούς τίτλους περί “καινοτομίας”, “ασφάλειας” ή “διττής χρήσης” επιχειρούν να νομιμοποιήσουν τη διοχέτευση της δημόσιας παραγόμενης πανεπιστημιακής γνώσης σε στρατιωτικούς σχεδιασμούς».16
Αυτές οι επιθέσεις δεν αφορούν μόνο τα Πανεπιστήμια. Πρόκειται για μια ριζικά αντιδραστική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Οι αλλαγές ξεκινάνε από την κορυφή της πυραμίδας και μεταφέρονται προς τα κάτω, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Τέτοιο παράδειγμα ήταν τα Ωνάσεια Σχολεία, το ξεπούλημα δηλαδή δημόσιων σχολείων στο Ίδρυμα Ωνάση που η εισαγωγή των μαθητών γίνεται με εξετάσεις, ακριβώς για να λειτουργήσουν ως άλλο ένα ταξικό κόσκινο από τα πολλά που προσαρμόζουν το ποιοι θα φτάνουν στις παραπάνω βαθμίδες. Οι γονείς, στις περιοχές που έγιναν απόπειρες να μετατραπεί το σχολείο τους σε Ωνάσειο, απάντησαν με κινητοποιήσεις. Επειδή, με τη στήριξη των εκπαιδευτικών καταλαβαίνουν ότι τέτοιες αλλαγές απλά θα στερήσουν το σχολείο της περιοχής τους από τα παιδιά τους και θα το δώσουν αποκλειστικά σε «λίγους και εκλεκτούς».
Παράλληλα το νέο μοντέλο φέρνει το Εθνικό Απολυτήριο και τις «δεξιότητες ζωής», με νομοσχέδιο στα τέλη του 2026 ή αρχές 2027 και κεντρικό άξονα την απομάκρυνση από τις Πανελλαδικές ως μοναδική δοκιμασία, ώστε «η συνολική διαδρομή του μαθητή» να αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα.17 Η «συνολική διαδρομή» σημαίνει διαρκής αξιολόγηση, δηλαδή διαρκής ταξινόμηση και κλιμακούμενοι ταξικοί «κόφτες».
Από τον Σεπτέμβρη ετοιμάζονται για πιλοτική εφαρμογή του Διεθνούς Απολυτηρίου, (IB) σε Δημόσια Σχολεία με τη Ζαχαράκη να δηλώνει ότι «οδηγεί σε ένα νέο Εθνικό Απολυτήριο» Ένα ιδιωτικό, εμπορικό, διεθνώς τυποποιημένο πρόγραμμα μαθημάτων εισάγεται ως πρότυπο για το δημόσιο.18
Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργούν και οι προσπάθειες να υπουργείου Παιδείας να επιβάλλει την αξιολόγηση. Είναι ένα μέτρο που όχι μόνο πιέζει τους εκπαιδευτικούς ρίχνοντάς επάνω τους τις ευθύνες για το πόσο καλό ή κακό είναι το σχολείο όπου εργάζονται, αλλά, ταυτόχρονα και κύρια, μετατρέπει όλες τις ταξικές ανισότητες ανάμεσα στα σχολεία των φτωχότερων και των πλουσιότερων περιοχών σε μόνιμη ιεραρχία, η οποία καταδικάζει τα παιδιά των εργατικών οικογενειών στον πάτο της πυραμίδας.
Έχουμε τη δύναμη
Όμως το φοιτητικό κίνημα μαζί με το διδακτικό προσωπικό και τους υπόλοιπους εργαζόμενους στα Πανεπιστήμια έχει τη δύναμη να ανατρέψει και να ξηλώσει και τις ιδιωτικοποιήσεις και την κυβέρνηση. Να απαιτήσει ενίσχυση των δημόσιων πανεπιστημίων για τις ανάγκες της κοινωνίας. Δεν είναι η πρώτη φορά που η άρχουσα τάξη προσπαθεί να περάσει μια ριζικά αντιδραστική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.
Εμβληματικός σταθμός είναι η διετία 2006-2007. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τότε, με υπουργό Παιδείας τη Μαριέττα Γιαννάκου, εξαπέλυε μια τεράστια διπλή νεοφιλελεύθερη επίθεση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Πρώτα με έναν νέο νόμο πλαίσιο που διαμόρφωνε τους όρους με τους οποίους τα πανεπιστήμια θα άνοιγαν σε βιομήχανους και τραπεζίτες: Επιχειρούσε να πετάξει χιλιάδες φοιτητές έξω από τα πανεπιστήμια, επιβάλλοντας πλαφόν φοίτησης. Επέβαλε δίδακτρα στους φοιτητές. Επιτίθετο στο άσυλο. Προέβλεπε τρόπους περιορισμού της κρατικής χρηματοδότησης. Διόριζε “οικονομικούς διαχειριστές” στα πανεπιστήμια που θα “αξιολογούσαν” σε ποιους τομείς εκπαίδευσης τα κονδύλια θα ήταν πιο αποδοτικά, αλλά και ποιες επιχειρήσεις θα επένδυαν χρήματα στα δημόσια πανεπιστήμια για να αντισταθμίσουν την κρατική υποχρηματοδότηση. Ταυτόχρονα έβαζε μπροστά την αναθεώρηση του Άρθρου 16, που έπρεπε να συμφωνήσει εκείνη η Βουλή προκειμένου να την πραγματοποιήσει η επόμενη “αναθεωρητική”. Τίποτα δεν κατάφερε. Ένα θηριώδες κύμα φοιτητικών καταλήψεων την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2006 ανάγκασε την κυβέρνηση να αναβάλλει τότε την ψήφιση του νόμου-πλαίσιο κι ένα αντίστοιχο τους πρώτους μήνες της επόμενης χρονιάς οδήγησε σε κατάρρευση τη διαδικασία αναθεώρησης του Άρθρου 16.
Το κίνημα των καταλήψεων τα παρέσυρε όλα. Η ΠΑΣΠ και η ΠΚΣ που δεν μπήκαν από την αρχή αναγκάστηκαν κι άρχισαν να στηρίζουν τις καταλήψεις. Τα συλλαλητήρια των καταλήψεων όχι μόνο δεν λυγίζουν απέναντι στην καταστολή, αντίθετα μεγαλώνουν. Τον Ιούνιο ξεσπούν απεργιακές κινητοποιήσεις συμπαράστασης από την ΑΔΕΔΥ και άλλα συνδικάτα. Στις 22/6/2006 κηρύσσεται πανεργατική απεργιακή κινητοποίηση σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, στο πλευρό του φοιτητικού κινήματος. Τελικά η Γιαννάκου αναγκάζεται σε αναδίπλωση κι ανακοινώνει ότι ο νόμος-πλαίσιο δεν θα ψηφιστεί στο θερινό τμήμα της Βουλής. Τον Γενάρη του 2007 το κίνημα των καταλήψεων επιστρέφει ξανά σε εκατοντάδες σχολές. Όπως το περασμένο καλοκαίρι κι ακόμα μαχητικότερο. Για πάνω από τρεις μήνες τα πανεπιστήμια όλης της χώρας βρίσκονται υπό τον έλεγχο του φοιτητικού κινήματος. Η Αναθεώρηση του άρθρου 16 δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Υπό την πίεση του συγκλονιστικού κινήματος το ΠΑΣΟΚ άλλαξε στάση στερώντας από την κυβέρνηση την αναγκαία διευρυμένη πλειοψηφία κι έτσι τα σχέδια της Γιαννάκου και του Καραμανλή εξελίχθηκαν σε ναυάγιο.19
Αυτές τις δυνατότητες έχουμε και σήμερα. Το φοιτητικό κίνημα μπορεί να ανατρέψει την κυβέρνηση Μητσοτάκη και να ξεπεράσει τις παλινωδίες της ρεφορμιστικής Αριστεράς που ο ψεύτικος «ρεαλισμός» της έχει πάρει, στην περίπτωση της ΕΛ.ΑΣ του Τσίπρα, μια θεαματική τροπή προς τα δεξιά.
Πριν λίγο καιρό ο Κ. Γαβρόγλου δήλωσε ότι η ΕΛ.Α.Σ δεν θα καταργήσει τα ιδιωτικά «πανεπιστήμια» του νόμου Πιερρακάκη, μιας και το ΣτΕ τα έκρινε συνταγματικά, αλλά θα τα «ρυθμίσει». Στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε η τομεάρχης Παιδείας της ΕΛ.ΑΣ Ι. Λαλιώτου μαζί με τον Γαβρόγλου για τις «5+1 εμβληματικές παρεμβάσεις για την Παιδεία», η φόρμουλα της αποδοχής του εκτρώματος της ΝΔ ήταν: «Δεν θα τα είχαμε ιδρύσει, αλλά δεν θα τα καταργήσουμε». Ο «ρεαλισμός» της ΕΛ.ΑΣ σχετικά με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι αποδοχή και ξέπλυμα των ψεμάτων που έλεγε η κυβέρνηση της ΝΔ ότι πέρασε αυτόν τον νόμο για να μην φεύγουν «τα παιδιά μας» στο εξωτερικό. «Δεν είμαστε υπέρ των ιδιωτικών πανεπιστημίων, αλλά έχουμε μια de facto πραγματικότητα που δεν μπορούμε να μην την αναγνωρίσουμε» είπε η Λαλιώτου παραπέμποντας στους «χιλιάδες νέους που φοιτούν σ’ αυτά και στην επένδυση των οικογενειών σ’ αυτή τη διαδικασία».
Όμως τα πράγματα είναι πιο απλά. Μετά κι από το φιάσκο με την ακύρωση των αδειών των τριών ιδιωτικών “πανεπιστημίων” από το ΣτΕ το αίτημα του φοιτητικού κινήματος μπορεί να είναι ξεκάθαρο: Άμεσο κλείσιμο των υποτιθέμενων ιδιωτικών πανεπιστημίων, αποζημίωση των οικογενειών που έχουν καταβάλλει δίδακτρα από τις εταιρείες που στην πραγματικότητα τους φάγανε τα λεφτά.
Το φοιτητικό κίνημα, η νεολαία με τους συλλόγους της μπορεί και πρέπει να βρεθεί μαζί με την εργατική τάξη που ξεσηκώνεται ενάντια στα εγκλήματα του Μητσοτάκη. H βόμβα και το φιάσκο με την ακύρωση των αδειών των τριών ιδιωτικών Πανεπιστημίων μπορεί να γίνει ο πυροδότης για να οργανωθούν μεγάλα Πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια μέσα στο φθινόπωρο. Και ταυτόχρονα να ξανακατακτηθεί η συλλογικότητα μέσα στις σχολές. Με συνελεύσεις, με συνεργασία με τους αγωνιστές καθηγητές των σχολών, με στόχο να φτάσουμε σε καταλήψεις που θα παίξουν ρόλο να ανατρέψουμε την κυβέρνηση Μητσοτάκη και τα σχέδια της για την ιδιωτικοποίηση της Παιδείας.
Η νεολαία κουβαλάει τεράστιες εμπειρίες και πολιτικοποιείται μέσα σε μια εκρηκτική περίοδο με συγκλονιστικές μάχες. Μάχες ενάντια στην Παιδεία της αγοράς, αλλά και πολιτικές μάχες. Ενάντια στον ρατσισμό και τον φασισμό, για να καταδικαστούν οι δολοφόνοι για το έγκλημα της Πύλου, στη μάχη ενάντια στον σεξισμό και την καταπίεση. Και στο αντιπολεμικό κίνημα. Μια ολόκληρη γενιά έχει πολιτικοποιηθεί και ριζοσπαστικοποιηθεί στη μάχη για ελεύθερη Παλαιστίνη. Αυτός είναι ο κόσμος που βρίσκεται μέσα στις Σχολές και σε τέτοιον κόσμο με αυτές τις δυνατότητες απευθυνόμαστε για να δυναμώσει το φοιτητικό κίνημα. Και ταυτόχρονα να συνδεθεί με τους αγώνες των υπόλοιπων κλάδων της εκπαίδευσης. Αλλά και με όλο το εργατικό κίνημα.
Τώρα είναι η στιγμή για κλιμάκωση των αγώνων, για να γκρεμίσουμε την κυβέρνηση που τα κάνει όλα στάχτη στον βωμό του κέρδους. Η ενότητα και η κοινή δράση των φοιτητών/τριών και του εργατικού κινήματος είναι η δύναμη που μπορεί να ξηλώσει και τις ιδιωτικοποιήσεις και την κυβέρνηση. Να πάμε για ένα εκρηκτικό φθινόπωρο με την νεολαία μπροστά.
Σημειώσεις
1. «Γιατί το ΣτΕ ακύρωσε τις άδειες των τριών ιδιωτικών πανεπιστημίων — το σκεπτικό της απόφασης», in.gr, 13.8.2026, https://www.in.gr/2026/08/13/greece/giati-to-ste-akyrose-tis-adeies-ton-trion-idiotikon-panepistimion-to-skeptiko-tis-apofasis/
2. «Eurostat: Στον πάτο της Ευρώπης η Ελλάδα στις δαπάνες για την Παιδεία», in.gr, 19.8.2026, https://www.in.gr/2026/08/19/economy/oikonomikes-eidiseis/eurostat-ston-pato-tis-eyropis-i-ellada-stis-dapanes-gia-tin-paideia-oi-xores-pou-vriskontai-stin-koryfi-tis-listas/
3. «Φοιτητική στέγη: Ενοίκια στα ύψη, οικογένειες σε απόγνωση — έως 550 ευρώ για λίγα τετραγωνικά στην Αθήνα», in.gr, 19.8.2026, https://www.in.gr/2026/08/19/economy/oikonomikes-eidiseis/foititiki-stegi-enoikia-sta-ypsi-oikogeneies-se-apognosi-eos-550-eyro-gia-liga-tetragonika-stin-athina/
4. «Οι προτεραιότητες των Πανεπιστημίων: Ενίσχυση χρηματοδότησης, κτηριακό, υποστελέχωση», ipaidia.gr, 9 Μάη 2025 (108η Σύνοδος Πρυτάνεων, Χαλκιδική), https://www.ipaidia.gr/paideia/oi-proteraiotites-ton-panepistimion-enischysi-chrimatodotisis-ktiriako-ypostelechosi-diagrafes-foititon/.
5. «Έκτακτη επιχορήγηση 4,4 εκατ. ευρώ σε πέντε Πανεπιστήμια για κάλυψη λειτουργικών αναγκών», esos.gr, 5 Γενάρη 2026, https://www.esos.gr/arthra/96985/ektakti-epihorigisi-44-ekat-eyro-se-pente-panepistimia-gia-kalypsi-leitoyrgikon· «Έκτακτη χρηματοδότηση 4,4 εκατ. ευρώ στα ΑΕΙ και 450 νέες προσλήψεις ΔΕΠ», Τα Νέα, 5 Γενάρη 2026, https://www.tanea.gr/2026/01/05/economy/ektakti-xrimatodotisi-44-ekat-eyro-sta-aei-kai-450-nees-proslipseis-dep/.
6. Ανακοίνωση του ΣΕΚ στις σχολές για τα αποτελέσματα των φοιτητικών εκλογών, sekonline.gr, https://sekonline.gr/article.php?id=1852
7. Μαρία Καστελιώτη, Σοφία Γαρμπή, «Φοιτητική αντίσταση στα “ιδιώνυμα” στις σχολές», Σοσιαλισμός από τα Κάτω, Νο 172, Σεπτέμβρης-Οκτώβρης 2025, https://socialismfrombelow.gr/article.php?id=1556&issue=172
8. Πάνος Γκαργκάνας, «Κίνημα ενάντια στην ‘Παιδεία των startups’», Σοσιαλισμός από τα Κάτω, Νο 146, Μάης-Ιούνης 2021, https://www.socialismfrombelow.gr/article.php?id=1302&issue=146#gsc.tab=0
9. «Bocconi: the Italian university luring students from post-Brexit Britain», Financial Times, https://www.ft.com/content/ec03d429-acd7-4121-a22e-daeff3d84cf4
10. «Σύλλογος ΔΕΠ Παντείου: Όχι δίδακτρα στα μεταπτυχιακά προγράμματα», ThePressProject, https://thepressproject.gr/syllogos-dep-panteiou-ochi-didaktra-sta-metaptychiaka-programmata/
11. Σύλλογος ΔΕΠ Φιλοσοφικής ΕΚΠΑ, «Για τα Ξενόγλωσσα Προπτυχιακά», 24/6/2026, https://www.facebook.com/didaskphilekpa/?locale=el_GR
12. «Ρυθμίσεις για τη συγχώνευση Τμημάτων του Δ.Π.Θ.», esos.gr, 23.5.2025, https://www.esos.gr/arthra/93550/rythmiseis-gia-ti-syghoneysi-tmimaton-toy-dpth
13. «Μα τι είναι τέλος πάντων αυτά τα πολυδιαφημισμένα βιομηχανικά διδακτορικά;», alfavita.gr, 2.11.2022, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/398334_ma-ti-einai-telos-panton-ayta-ta-polydiafimismena-biomihanika-didaktorika
14. «Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο ιδρύει 10η Σχολή!», alfavita.gr, 10.11.2025, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/496003_ethniko-metsobio-polytehneio-idryei-10i-sholi
15. Κλ. Καλλωνιάτη, «Όχι έρευνα στην υπηρεσία του πολέμου», Εργατική Αλληλεγγύη 1712 (4/3/2026), https://ergatiki.gr/article.php?id=37875
16. Ν. Μαρκάτος, «Όχι στην πανεπιστημιακή έρευνα για στρατιωτικούς σκοπούς», alfavita.gr, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/503972_ohi-stin-panepistimiaki-ereyna-gia-stratiotikoys-skopoys
17. «Σοφία Ζαχαράκη: Εθνικό Απολυτήριο, η παρακαταθήκη μου στο υπουργείο Παιδείας», alfavita.gr, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/553699_sofia-zaharaki-ethniko-apolytirio-i-parakatathiki-moy-sto-ypoyrgeio-paideias
18. «Διεθνές Απολυτήριο (IB): Τα 11 δημόσια λύκεια που πήραν θετική πιστοποίηση», alfavita.gr, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/557693_diethnes-apolytirio-ib-ta-11-dimosia-lykeia-poy-piran-thetiki-pistopoiisi-gia
19. Στ. Μιχαηλίδης, «Φοιτητικό κίνημα: Έτσι νίκησαν οι καταλήψεις 2006-7», Εργατική Αλληλεγγύη 1604 (10/1/2024), https://ergatiki.gr/article.php?id=28438